TOP
h

Boğaziçi Asya Araştırmaları Merkezi

Abdurehim Heyit

Türk-Çin İlişkilerinde Kritik Kavşak: Abdürehim Heyit Olayı

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy 9 Şubat’ta yaptığı yazılı açıklamada Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşayan Uygur Türklerinin insan haklarına yakışmayacak şekilde muamele gördüğüne ve bu durumun son birkaç senedir kademeli olarak ağırlaştığına dikkat çekti.

Aksoy, özelikle Ekim 2017’de ‘’Tüm Dinlerin ve İnançların Çinlileştirilmesi’’ politikasının yürürlüğe konulduğunu ve bu doğrultuda bölgede yaşayan insanlara yönelik asimilasyon uygulandığını iddia etti. Sözcü, sayıları 1 milyonu aşan Uygur Türkünün toplama kamplarında esir durumda bulunduklarının altını çizerek uluslararası toplumu ve Birleşmiş Milletler’i ivedilikle meseleyle alakalı aksiyona geçmeye çağırdı.

Bu açıklama, halk ozanı olarak bilinen Abdürehim Heyit’in bir toplama kampında öldüğü iddiası sonrası geldi. Sosyal medya yoluyla yayılan haberde Abdürehim Heyit’in toplama kamplarındaki koşullar sebebiyle yaşamını yitirdiği belirtiliyordu.

 

Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Durum

Aksoy ayrıca, ‘’Sincan Bölgesinde yaşanan trajediyle ilgili görüşlerimizi Çin makamlarına her düzeyde dile getirdik. Böyle bir ortamda, bir bestesi yüzünden 8 yıl hapse mahkum edilen değerli halk ozanı Abdürehim Heyit’in hapishanedeki ikinci yılında vefat ettiği haberini derin teessürle öğrendik. Bu elim hadise, Türk kamuoyunun Sincan bölgesindeki ağır insan hakları ihlalleri konusundaki tepkisini daha da kuvvetlendirmiştir. Bu haklı tepkinin Çin makamlarınca dikkate alınmasını bekliyoruz” ifadelerini kullanarak Türkiye’nin bu uygulamarın sonlandırılması yönünde bir beklenti içinde olduğunu belirtti..

 

Çin Tarafından Karşı Açıklama

Çin’in Ankara Büyükelçiliği’nden yapılan karşı açıklamada ise “toplama kampı” ifadesinin reddedildiği ve söz konusu yapıların “eğitim kampı” olarak adlandırıldığı dile getirildi. Çin Ankara Büyükelçiliği açıklamasında ‘”Mesleki eğitim merkezleri dışa açıktır. 12 ülkenin Pekin büyükelçileri ve Türkiye de dahil birçok ülkenin gazetecileri Sincan’a davet edilerek mesleki eğitim merkezleri de dahil çeşitli yerleri ziyaret etmişlerdir. Maalesef, Sincan’dan dönen gazetecilerin yazdıkları nesnel haberler bazıları tarafından ihmal edilmiştir. Bu tür davranışlar için sadece ön yargılı veya art niyetli oldukları yorumunu yapabilirim.’’ sözleriyle bazı basın organlarının maksatlı olarak eğitim kampları konusunu suistimal ettiğini, kampların uluslararası gözlemcilere açık olması sebebiyle gözlemlenebilir olduklarını, ancak kampların asıl amaçlarının dışında gösterildiğini ifade etti.

Çin Ankara Büyükelçiliği Sözcüsü, Uygur Türklerinin etnik, kültürel ve dini değerlerinin asimilasyona tabi tutulup tutulmadığı yönündeki iddialara ise ‘’Söz konusu iddialar gerçeğe tamamen aykırıdır. Çin tarafı bunu kesinlikle kabul etmemektedir. Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki tüm etnik gruplara mensup halklar yasal çerçevede yeterince din ve inanç özgürlüğüne sahiptir. Hukuki garanti altında herhangi bir dine inanıp inanmamaya vatandaşlar kendileri özgürce karar verebilir ve hiçbir makam, örgüt ya da kişi tarafından kendilerine müdahale edilemez. Halihazırda Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde 25 bin cami, kilise, tapınak gibi dini mekan bulunmakta, bunun içinde ise 24.4 bin cami, 29 bin din görevlisi ve 8 din okulu yer almaktadır. Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin toplam nüfusu 24.4 milyonken Müslüman nüfusu 13 milyondur, bu her 530 müslümana bir cami düştüğü anlamına gelmektedir. Açıklanan verilere göre Türkiye’nin nüfusu 82 milyon, cami sayısı ise 90 bindir ve bu ortalama olarak her 910 kişiye bir cami düşmesi demektir.” ifadeleriyle yanıt verdi.

 

Soru İşaretleri Yaratan Video

Bütün bu gelişmelerden sonra, akşama doğru Çin kaynaklarından yayınlandığı belirtilen ve sosyal medyada kısa sürede yayılan bir videoda Abdürehim Heyit olduğu iddia edilen bir kişi açıklamalarda bulundu.

Videodaki kişi konuşmasında ‘’ulusal yasaları ihlal ettiği’’ gerekçesi ile soruşturma altında bulunduğunu, sağlığının iyi durumda olduğunu, hiçbir şekilde kötü muameleye maruz kalmadığını ve dışarısı ile iletişim sağlamada herhangi bir engel ile karşılaşmadığını” ifade etti.

BAAM Kurumsal İletişim Koordinatörü & Araştırmacı

mstfa.aydogan94@gmail.com