TOP
h

Boğaziçi Asya Araştırmaları Merkezi

Afrika'daki

Çin Afrika’daki Askeri Varlığını Artırıyor

Belçika merkezli International Crisis Group tarafından Michael Korvig imzasıyla 24 Ekim 2018’de yayımlanan “China Expands Its Peace and Security Footprint in Africa” (Çin Afrika’daki Askeri Varlığını Artırıyor) başlıklı rapor, Çin’in Afrika’da artan askeri varlığına dikkat çekmektedir. Rapor, Pekin’in askeri alanda artan etkinliğinin Afrika’ya yönelik izlediği adımlar ve bunların olası sonuçları üzerine yönelik bir incelemedir. Bu brifingte, adı geçen raporda önemli görülen değerlendirmeler tematik başlıklar üzerinden özet halinde sunulmuştur.

 

2018 yılındaki Çin-Afrika İşbirliği ve Çin-Afrika Savunma ve Güvenlik Forumunda Pekin, Afrika’ya yönelik güvenlik ve savunma politikalarını görücüye çıkardı. 3 yılda bir düzenlenen Çin-Afrika İşbirliği Forumu, 53 Afrika ülkesinin, Afrika Birliği’nin ve daha bir çok bölgesel aktörün bir araya gelmesini sağlamıştır. Çin’in kıtaya yönelik genişleyen yatırım ve kredilerinin duyurulduğu bu forum aynı zamanda Afrika’ya yönelik ciddi askeri işbirliklerini de beraberinde getirdi. Çin’in Afrika’da artan askeri varlığının temel dinamikleri şunlardır;

  • Silah Satışları
  • Askeri İşbirliği; eğitim programları, tatbikatlar
  • Barış gücüne askeri destek
  • Çin uyruklu işçi ve yatırımcıların güvenliğini sağlamak
  • Kolluk kuvvetlerinin iyileştirilmesi

 

Barış Gücü ve Çin

2015 yılında Xi Jinping, Afrika Birliği bünyesinde Afrika İhtiyat Kuvvetleri ve Afrika Acil Müdahale Mangası gibi kuvvetlerin kurulması için 100 Milyon $ tutarında bir fon sözü verdi. Pekin ayrıca terörle mücadele, toplumsal düzenin devamlılığı gibi hizmetleri sunacak Çin-Afrika Güvenlik Fonuna 50 Milyon $’lık bir desteği de gündeme taşıdı.

Çin Afrika’da güvenlik yatırımlarını sürdürürken Birleşmiş Milletler Barış Gücü’ne yönelik 8.000 askerin de eğitimine devam ediyor. 800’ünün eğitimlerini tamamladığı ve operasyonel anlamda hazır olduğu,BM’nin öncü tugayına katıldıkları BM makamlarınca doğrulandı. Pekin Yönetimi yanı sıra, BM Barış Gücü’nde görev yapan askerlerin yaşamını anlatan Barış Koruyucu Muhafız Tugayı adlı bir dizinin çekimlerine de başladı.

 

Cibuti’de Çin Üssü

Çin’in Afrika’da en dikkat çeken askeri hamlesi ise 20 yıllığına kiraladığı 36 hektarlık Cibuti Askeri üssü olmuştur. Çin Halk Kurtuluş Ordusu, askeri üssün Aden Körfezi’ndeki korsanlık faaliyetleriyle mücadeleye ek olarak Güney Sudan’da barış gücü ve Sahra altına yönelik insani yardımların sevk ve idaresi için merkez olarak kullanıldığını belirtmektedir. Birçok kaynağa göre Çin bu askeri üste gerçek mühimmatın kullanıldığı askeri tatbikatlar da yapmaktadır.

Pekin’in 2015’te yayınladığı güvenlik raporlarına göre Cibuti askeri üssü, Çin vatandaşların güvenliği, Afrika’ya yönelik tedarik zincirinin istikrarı ve Kuşak ve Yol Girişimi’nin önemli etaplarından olan Hint Okyanusu-Afrika bağlantısı noktasında oldukça kritik konumdadır.

2018 yılı itibariyle Pekin, Cibuti limanının genişletilmesi ve çok amaçlı kullanımını sağlamak için inşaata başlamıştır. Çin’in Afrika güvenlik politikaları kapsamında verdiği taahhütlerin önemli bir kısmı Cibuti üzerinden koordine edilmektedir. Cibuti küresel ve bölgesel aktörlerin önemli nüfuz sahalarından birisidir. Halihazırda ABD, Çin, Fransa ve Japonya’nın ülkede üsleri bulunmaktadır. İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin ise Afrika Boynuzu’nda üsleri bulunmaktadır. Suudi Arabistan’ın yakın zamanda bir üs inşası planı vardır. Gelişmeler Türkiye’nin de bölgeye yönelik ilgisini yoğunlaştırmıştır.

Afrika ve Hint Okyanusu kıyılarında artan Pekin varlığı sonucunda Hindistan, Çin’in yeni üsler inşa edeceğine yönelik şüphelerini dile getirmektedir.

 

Savunma ve Güvenlik İlişkileri

Çin, Afrikalı muhatapları ile daha fazla askeri işbirliği gerçekleştirmektedir. Çin Halk Kurtuluş Ordusu donanması Kamerun, Gabon, Gana, Nijerya limanlarını ziyaret ederek deniz haydutlarıyla mücadeleyi destekleyen görevlerde bulunmuştur. Çin’in artan deniz operasyonlarının akabinde Burkina Faso Tayvan ile diplomatik ilişkilerini kesmiştir. Bunun üzerine Pekin, Burkina Faso ile terörle mücadele noktasında daha sıkı askeri işbirlikleri kurma kararı almıştır.

Pekin, askeri eğitim de dâhil olmak üzere kıtadaki askeri etkinliğini artırmayı amaçlamaktadır. 2015 tarihli Afrika Raporuna göre Çin, binlerce Afrikalı subaya eğitim vermeyi hedeflemektedir. 30 Ağustos’ta Savunma Bakanlığı, Afrika ülkeleriyle personel eğitimi, lojistik, barış gücü ve insani yardım operasyonları konularında daha fazla işbirliği planlandığını doğrulamıştır.

Çin, güvenlik alanında  sivil ve polis eğitimlerine önem vermektedir. Pekin, 2021 yılına kadar 100 Afrikalı memura yolsuzlukla mücadeleden insan kaçakçılığına değin geniş bir yelpazede eğitim programı vermeyi taahhüt etmiştir. Çin ve Afrika arasındaki polis gücü iyileştirme projesi sadece eğitim programlarını değil aynı zamanda teçhizat yenileme gibi diğer önemli konuları da barındırmaktadır.

Pekin’in güvenlik ve savunma alanlarında artan etkisi silah satışlarına da yansımıştır. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Raporuna göre Çin, Sahra-altı Afrika’nın en büyük silah tedarikçisi olmuştur. Çin kaynakları da Pekin’in 45 Afrika ülkesi ile savunma sanayi ve teknolojilerinde bağı olduğunu doğrulamıştır.

Çin, Afrika’ya Silah İhracatını Artırıyor

 

Çin’in Ekonomik Yatırımları ve Afrika

Çin’in Afrika’daki artan askeri yatırımları Afrikalı partnerleri bakımından oldukça olumlu karşılanmaktadır. Lakin Pekin yönetiminin girişimlerinin Afrika’nın istikrarı açısından ne kadar yararlı olabileceği tartışma konusudur. Afrika’daki istikrarsızlık sorunu sadece zayıf devlet gücünü değil aynı zamanda politik dışlanmışlık, baskıcı liderlik ve işlevsiz kurumlarla kaynaşmış çok boyutlu bir süreçtir. Çin’in bu dinamikleri daha da azgınlaştırabileceğine yönelik eleştiriler bulunmaktadır. Bir diğer deyişle Pekin yönetimi kronik borçlanma, yolsuzluk gibi temel problemleri daha da derinleştirebilir.

Afrika’daki Çin Sermayesinin Doğası

Pekin askeri yatırımlarının izlemesi gereken iki ana adım bulunmaktadır:

  1. Pekin yönetimi, sivil katılımcılardan oluşan bir insan kaynağı ve süreci yönetmelidir. Uzmanları ve akademisyenleri sürece daha fazla dahil etmelidir. Bölgeye yönelik yetkin insan kaynağı yetiştirerek uzun vadede Çin-Afrika İşbirliği forumunda belirlenen hedeflerin şeffaf gerçekleştirilmesini sağlayabilir.
  2. Çin, sahip olduğu devasa imkânlar bakımından verilen kredi ve destek fonlarının doğru biçimde kullanıldığını denetleyebilir. Yeni kurulan Çin Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı genç işsizliği, gıda güvenliği gibi önemli alanlarda daha fazla inisiyatif alabilir.

Son olarak Çin Afrika’nın güvenliği hususunda daha önce Avrupa ülkelerinin yaptığı hataları tekrarlayabilir. İşbirliğinden ve uluslararası ve bölgesel aktörlerin desteğinden muaf bir girişimin ne kadar başarılı olabileceği sorunu ortada durmaktadır. Bu noktadan hareketle uluslararası işbirliği aranması hususu son derece önemlidir. Lakin ABD ve Çin arasında son yıllarda yükselen karşılıklı gerilimden bu süreç hiç de kolay olmayacaktır.

 

*PDF İNDİR

BAAM & Bosphorus Migration Studies Araştırmacısı

dogukan.dogu@yandex.com