TOP
h

Boğaziçi Asya Araştırmaları Merkezi

Pakistan

Pakistan’da Neler Oluyor: Muhalefetin Uzun Yürüyüşü

Şu anda, Pakistan Başbakanı İmran Han’ın hükümeti, ülkenin muhalefet partileri hükümeti yerinden etmek amacıyla başkente yürüdükçe ilk büyük siyasi sorunuyla karşı karşıya bulunuyor. Muhalefet koalisyonunun protestosu, durum özenle ele alınmadığı takdirde ciddi bir siyasi kriz yaratabilir. Muhalefet, yeni seçimler yapmaya hazır olmadıkça hükümetin müzakere etmeyi reddetmesi durumunda, ülkenin tehlikeli bir gösteriye doğru gittiğini vurguluyor. Protestocular Pakistan’da sokaklara çıkmakta olup protesto lideri olan Mevlana Fazlur Rahman, Başbakan İmran Han’a istifa etmesi için 48 saat vermiş durumda. Başbakan İmran Han, destekçilerine geriye çekilmeyeceğini ifade etse de, binlerce kişi İslamabad’taki hükümet karşıtı eylem protestosuna devam ediyor.

“Özgürlük Yürüyüşü” olarak adlandırılan “Han’ın uzun zamandır süren rakibi olan Mevlana Fazlur Rehman, ülkenin en büyük İslamcı partileri olan Jamiat Ulema-e-Islam’ın (JUI-F) başkanlığını yürütüyor. Tüm muhalefet partilerinin hükümete karşı güçlerini birleştirmiş olmaları, aralarında hiçbir tereddüt olmadığını gösteriyor. Daha önceki süreçte muhalefet partileri, Han’ın istifasını talep etme ile Han’ın muhalif ve siyasi rakiplere yönelik ileri sürdüğü iddiaları nedeniyle hükümete karşı bir prostesto talep etme konusunda bölünmüşlerdi. Bu konudaki kilit endişe, Han’ın hükümeti ile yakın olduğuna inanılan ulusal güvenlik kurumlarına muhalefetin meydan okumaya hazır olma olup olmadığı…

Ancak, tartışmalı bir şekilde, muhalefetin protestosu hükümetin sert yaklaşımında geri adım atması ve son birkaç ay içinde muhalefetin siyaset yapımı için alan kazanması yönünde yaptığı bir çaba olarak değerlendirilebilir. Muhalefet tarafında, iktidar partisine karşı hareket etme kararı yolsuzlukla suçlanan siyasi liderlerin listesi ve kara para aklama ile büyüyor. Şu anda, ülkenin ana siyasi partilerinin tüm kilit liderleri ya hapse atıldı ya da yolsuzluk suçlamasıyla karşı karşıya kaldı. Muhalefet için protesto yoluyla baskı oluşturma politikası, hükümetle anlaşmaya varmak için kullanabileceği bir araç halini alabilir.

Bununla birlikte, Han hükümetini üzmek üzere protestonun ne kadar ilerleyeceği ise belli değil. Mevcut protestoların hükümeti ortadan kaldırması pek mümkün olmamakla birlikte, Pakistan’daki mali krizin büyük olduğu ve Kontrol Hattı (LoC) boyunca durumun güvencesiz kaldığı bir dönemde ülkenin kilitlenmesi çağrısı, kesinlikle sivil ve ordu liderlerini kızdıracak nitelikte. Muhtemelen, Pakistan ordusu, dikkatleri Keşmir meselesinden uzaklaştırmak için yerel bir siyasi kriz istemiyor. Ayrıca, Pakistan ulusal güvenlik kuruluşu, uluslararası toplumun özellikle Pakistan’ın Afgan barış sürecinde arabuluculuk rolü üstlendiği ve Suudi Arabistan-İran görüşmelerini kolaylaştırdığı bir dönemde, ülkedeki istikrarsızlık algısını görmesini istemiyor.

Tercihen, ordu Han hükümetinin muhalefetle bir uzlaşma müzakere etmesini ve anlaşmazlığı hızla çözmesini isteyecektir. Ancak bu, Han hükümetinin muhalefet başkentte yürüdüğünde savunmasız bırakılacağı anlamına gelmiyor. Yine de Fazlur Rehman destekçilerine “Onlar [ordu] halkın tercihi ile değil başkasının tercihleri ile yetkili oldular… onlar, halk için çalışmayacaklar, sadece emir aldıklarını memnun edecekler” ve “sen istifa etmek için iki günün var “dedi.

Ek olarak, yer gerçeğinde, Pakistan’ın ekonomik krizi enflasyonun% 8’e yükselmesi, geçen yıl boyunca rupinin değerinin üçte birini kaybetmesi ve döviz rezervlerinin iki ay ithalat yapmaya yetecek kadar olması nedeniyle, Han hükümeti kurtarma paketi için Mayıs ayında Uluslararası Para Fonu’na (IMF) başvuruda bulundu. IMF’nin zorlu kurtarma koşulları popüler olmamakla birlikte siyasi analistler muhalefetin şimdilerde Han’ı iktidardan düşürmek için “halk öfkesini” kullandığını söylüyor. Yine analistler Pakistan ekonomisinde büyük yeri olan ordunun da hükümetin “düşük performansının” farkında olduğunu bu durumun orduyu düşündürdüğünü bildiriliyor. Dahası, muhalefetin “muhalefete karşı anayasaya aykırı davranılması halinde protestonun yönünün, İslamabat yerine Rawalpindi’ye çevrilebileceği” açıklaması endişe vericidir.

En önemlisi, Han ve partisi, seçim sistemini veya yönetim sistemini iyileştirmek için herhangi bir talebi kabul etmeye hazır olduğunu gösterdi. Buna ragmen Başbakan Imran Khan, Pakistan Müslüman Birliği (PML-N) ve Pakistan Halk Partisi (PPP) gibi muhalefet partilerinin yolsuzluk davaları nedeniyle hapishane bulunan üst düzey liderlerinin serbest bırakılması için kendisine şantaj yaptığını belirtti ve protestoyu kınadı. Ne var ki gösterinin başarısı ise tamamen Pakistan’ın askeri ve ulusal güvenlik kurumlarına bağlı. Eğer askerler desteklerini İmran Han yerine protestoculara verecek olursa, İmran Han’ın istifa dışında başka seçeneği olmayabilir.

Özetle, Pakistan söz konusu olduğunda, “İç meselelere odaklanmış bir ülke dış meselelerde güçlü olamaz” hipotezi çok iyi tartışılabilir. Pakistan, ulusal ve bölgesel barış için mümkün olan en kısa sürede sorunlarını tespit etmek ve çözmek zorundadır.

BAAM Uzman Araştırmacı - Europa Enstitüsünde Erasmus Araştırmacısı ve Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü doktora adayıdır.

nazmulislamglobal71@gmail.com