TOP
h

Boğaziçi Asya Araştırmaları Merkezi

Şanghay İşbirliği Örgütü

ŞİÖ Zirvesinin Ardından: Güç Merkezi Değişiyor

Çin’in Qingdao şehrinde 9-10 Haziran’da düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi’ne, bölgesel güvenlik ve terörle mücadelede etkin iş birliği vurgusu damgasını vurdu. ABD ile diğer üyeler arasındaki anlaşmazlıkların damgasını vurduğu G7 Zirvesiyle aynı döneme denk gelen ŞİÖ Zirvesi, Çin ve Rusya’nın başını çektiği, Hindistan ve Pakistan’ın katılımıyla güç kazanan örgütün artık Asya’da olduğu gibi küresel düzeyde de etkili bir kuruluş olduğunu gösterdi.

Etkinliğe ev sahipliği yapan Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in “kader birlikteliği” söylemi bölgesel meselelerde Çin’in ağırlığının gittikçe artacağını ortaya koydu. Kırım’ın ilhakı sonrası G8’den çıkarılan Rusya için de ŞEİ Zirvesi önemli bir fırsat görünümündeydi. Xi’den Çin Dostluk Madalyası alan Vladimir Putin, Rusya-Çin stratejik ortaklığının üst düzeye ulaştığını belirtirken G8’deki eski ortaklarına da mesaj yollamış oldu.

 

Xi’den Putin’e Yakın Markaj

Gerek coğrafi konumu gerekse Avrasya Ekonomik Birliği’ndeki lider pozisyonu sebebiyle Rusya’nın Kuşak ve Yol Girişimi’nde üstleneceği rol ilgiyle takip ediliyor. Çin’in dış politika vizyonunun temelini oluşturan Girişim’in başından beri sıkı bir destekçisi olduğunu açıklayan Rusya lideri Vladimir Putin’le Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında gerçekleşecek görüşmeler, Girişimin geleceği açısından da büyük önem taşıyordu.

                                  Putin ve Xi hem zirve öncesinde hem de ikili görüşmelerde samimi bir görüntü sergiledi

 

Zirveden bir gün önce Qingdao’ya gelen Putin’le hem Başbakan Li Keqiang hem de Devlet Başkanı Xi Jinping görüşmeler gerçekleştirdi. Stratejik işbirliği ve ortaklık vurgusunun öne çıktığı görüşmeler, Çin-Rusya partnerliğinin önümüzdeki dönemde de güçlenerek süreceğinin göstergesiydi.

Ayrıca, Xi, düzenlenen törende, ilk kez verilen “Çin Halk Cumhuriyeti’nin Dostluk Madalyası”nı Putin’e takdim etti. Burada yaptığı konuşmada Xi, Çin Halk Cumhuriyeti Dostluk Madalyası’nın bir yabancıya verilen en üst düzey onur madalyası niteliği taşıdığını ifade etti. Çin Cumhurbaşkanı, madalyanın, Çin’in modernizasyon inşasına destek veren, Çin’le temas ile işbirliğini hızlandıran ve dünya barışının korunmasına seçkin katkılarda bulunan yabancı dostlara verildiğini dile getirdi. Putin ise, bunun yalnızca kendisine verilen bir onur olmakla kalmayıp, Rusya-Çin kapsamlı stratejik ortaklık ilişkisinin ulaştığı üst düzeyi ve Çin halkının Rus halkına beslediği derin dostluğu yansıttığını belirtti.

 

“ŞİÖ Önemli Bir Güç Haline Geldi”

Zirvenin ilk gününde liderler onuruna verdiği yemekte konuşan Çin Devlet Başkanı Xi Jinping şu ifadelere yer verdi:

“Bugün 8 üye, 4 gözlemci ve 6 diyalog ortağı devletle örgüt, küresel yönetişimin iyileştirilmesi, ortak kalkınmanın teşvik edilmesi ve bölgesel güvenliğin desteklenmesi noktasında önemli bir güç haline geldi. Çingdao Zirvesi bizim içinyeni bir yola çıkış noktası. Birlikte Şanghay ruhunu ileriye taşıyalım, dalgaları kıralım ve örgütümüz için yeni bir yolculuğa başlayalım.”

 

Liderler Geçidi

Zirveye Çin ve Rusya’nın yanı sıra tüm kurucu üye ülkeler devlet başkanı düzeyinde katıldı. Kazakistan’dan Nursultan Nazarbayev, Tacikistan’dan İmamali Rahmanov, Kırgızistan’dan Sooronbay Ceenbekov ve Özbekistan’dan Şevket Mirziyoyev’le birlikte ŞİÖ’ye geçen sene katılan Hindistan’da Narendra Modi (Başbakan) ile Pakistan’dan Memnun Hüseyin de programın konukları arasındaydı.

İki gün boyunca tüm liderler ikili görüşmeler gerçekleştirme şansı buldu. Görüşmelerin tümünde stratejik işbirliğinin devamı ve teröre karşı ortak mücadele konuları öne çıktı.

                                       Kazakistan, Çin’in Kuşak&Yol Girişimi’nde kritik bir konuma sahip (Xi ile Nazarbayev)

 

“ŞİÖ Ticari Korumacılığın Karşısında”

İkinci günde Xi, basına verdiği demeçte, isim vermeden ABD’nin Çin’e karşı uyguladığı “ticari tedbirler”i eleştirdi ve korumacılığa karşı ŞİÖ’nün işbirliği içinde olacağını aktardı:

“Tüm tarafların Dünya Ticaret Örgütünün (DTÖ) kurallarının ve gücünün etkinliğini ve otoritesi ile açık, kapsayıcı, şeffaf, ayrımcılık olmayan, kurala dayalı çok taraflı ticaret sistemini devam ettireceğini ve ticari korumacılığın her türüne karşı çıkacağını belirtiyoruz.”

 

Dönem Başkanlığı Kırgızistan’a Geçti

Qingdao Zirvesi’nin ardından ŞİÖ Dönem Başkanlığını Kırgızistan devraldı. Kırgızistan Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi, örgütün devlet başkanları düzeyindeki bir sonraki toplantısının 14-15 Haziran 2019 tarihinde  Kırgızistan’da yapılacağını duyurdu. Örgütün yeni dönem başkanı Kırgızistan’dan yapılan açıklamada örgüte üye ülke halkları arasında karşılıklı güven ve anlayış, yapıcı ve verimli iş birliği, dostluk ve iyi komşulukları güçlendirmek için çaba sarf edildiğine dikkat çekildi.

Yeni dönem başkanlığında ayrıca, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün 2025 Kalkınma Stratejisi’nin uygulanmasına ağırlık verileceği de vurgulandı.

 

Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi Neler Getirecek?

Diyalog Ortağı Türkiye”

2012’de örgüte diyalog ortağı olarak kabul edilen Türkiye’yi zirvede temsil edecek olan Pekin Büyükelçisi Abdülkadir Emin Önen, zirvenin bölgedeki barış, istikrar ve refah için bir fırsat olduğunu kaydediyor. ŞİÖ’nün “ortaklık, dayanışma ve yardımlaşmanın çok iyi bir örneği olduğunu” belirten Önen,  buradaki ülkelerin “yeni bir misyon edinerek, herkesin çıkarlarına uygun ortaklık ve ilişkilere yoğunlaştığını” aktarıyor.

ŞİÖ’de “diyalog ortağı” olan diğer ülkeler arasında Azerbaycan, Ermenistan, Kamboçya, Nepal ve Sri Lanka bulunuyor.

 

ŞİÖ Nasıl Kuruldu?

2001’de Çin, Rusya, Kazakistan, Tacikistan ve Özbekistan’ın bir araya gelerek oluşturduğu ŞİÖ’ye geçtiğimiz sene Hindistan ve Pakistan da katıldı.

Ticari işbirliği temelinde kurulan örgüt zamanla bölgesel güvenlik ve siyasi işbirliği alanlarında da etkinlik kazanmaya başlamış; hatta NATO’ya karşı bir alternatif olarak görülmüştü. Üye ve gözlemcilerinin artmasıyla günümüzde örgüt, Asya’da politik ve ekonomik anlamda belirleyici bir güç olarak öne çıkıyor.

BAAM Direktörü

besermehmetenes@gmail.com